Amputacja kończyny to operacja, która wiąże się nie tylko z fizyczną utratą części ciała, ale przede wszystkim z koniecznością przystosowania się do nowej sytuacji. Warto pamiętać, że jest to zabieg ratujący życie lub zdrowie pacjenta. Choć z początku może być niełatwo, osoby po amputacjach świetnie sobie radzą, a jakość ich życia wcale nie staje się gorsza. Mają bowiem do dyspozycji wsparcie w postaci nowoczesnych protez.
Najczęstsze wskazania do amputacji:
Amputacja kończyny górnej
Decyzję o odjęciu kończyny podejmuje się w momencie, gdy inne możliwości leczenia zostały wyczerpane. Amputacje ręki, ramienia czy palców często są wynikiem wypadków komunikacyjnych lub konsekwencją pracy z ciężkimi maszynami. Zdarza się, że kończyna jest uszkodzona do tego stopnia, że niemożliwe jest jej uratowanie.
Inną potencjalną przyczyną są nowotwory. Mogą obejmować kości bądź tkanki miękkie. W takich przypadkach amputacja pozwala na zatrzymanie choroby i zapobiega jej rozprzestrzenieniu się na inne obszary. Podobnie jest w przypadku infekcji opornych na leczenie. Rzadziej amputacje przeprowadza się z powodu wrodzonych wad i deformacji, które uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie ręki. Więcej informacji na temat amputacji kończyny górnej można znaleźć tutaj: https://www.wzso.pl/amputacja-reki-przyczyny-rodzaje-poziomy/.
Amputacja kończyny dolnej
Większość przypadków amputacji dotyczy kończyn dolnych i wiąże się przede wszystkim z chorobami układu krążenia oraz cukrzycą. Jednym z najczęstszych wskazań jest zaawansowana miażdżyca, która powoduje niedokrwienie i prowadzi do martwicy tkanek. Z powodu stopy cukrzycowej przeprowadza się w Polsce kilkanaście tysięcy amputacji rocznie.
Podobnie jak w przypadku kończyn górnych konieczność przeprowadzenia amputacji może być skutkiem wypadku bądź urazu. Często są to zmiażdżenia lub złamania otwarte z rozległym uszkodzeniem tkanek. W obrębie nóg mogą rozwinąć się także lekooporne infekcje i nowotwory złośliwe. W takich sytuacjach odjęcie kończyny znacząco zwiększa szanse pacjenta na przeżycie i wyzdrowienie. Sprawdź również: https://www.wzso.pl/amputacja-nogi-przyczyny-rodzaje-poziomy/.
Wszystko czego potrzebujesz w jednym miejscu!
Co po amputacji:
Ile trwa pobyt w szpitalu?
Na takie pytanie trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Czas hospitalizacji zależy od wielu czynników: poziomu amputacji, ogólnego stanu zdrowia pacjenta, chorób współistniejących, konieczności dalszego leczenia oraz ewentualnych powikłań. Tak więc w zależności od przypadku może to być od kilku dni do kilku miesięcy.
Po wypisie wielu pacjentów kontynuuje leczenie w warunkach domowych lub trafia do ośrodków rehabilitacyjnych. Rekonwalescencja może trwać zaledwie kilka tygodni, ale też wiele miesięcy – wszystko zależy od indywidualnej sytuacji danej osoby, tempa gojenia się tkanek i wielu innych zmiennych. Osoba po wyłuszczeniu biodra będzie potrzebowała więcej czasu na regenerację niż ta, która przeszła amputację palca.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się, jak wyglądają pierwsze dni po amputacji, sprawdź nasz poradnik dla pacjenta.
Sprawdź również: https://www.wzso.pl/ile-trwa-pobyt-w-szpitalu-po-amputacji/
Jakie dodatki przysługują po amputacji?
Osobom po amputacji mogą przysługiwać różne dodatki i świadczenia w zależności od uzyskanego stopnia niepełnosprawności, wieku oraz decyzji lekarza orzecznika. Najczęściej przyznawane są:
- zasiłek pielęgnacyjny – dla osób z orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności oraz seniorów powyżej 75. roku życia,
- dodatek pielęgnacyjny z ZUS – dla emerytów i rencistów, którzy są całkowicie niezdolni do pracy i samodzielnej egzystencji,
- renta z tytułu niezdolności do pracy – może być stała lub okresowa.
W niektórych miejscowościach można uzyskać wsparcie ze strony lokalnych Ośrodków Pomocy Społecznej. Większość świadczeń wymaga złożenia wniosku i przedstawienia odpowiednich dokumentów medycznych oraz orzeczenia o niepełnosprawności.
Informacje o przysługujących dodatkach można znaleźć również tutaj: https://www.wzso.pl/jakie-dodatki-przysluguja-osobie-po-amputacji-czy-mozna-ubiegac-sie-o-rente/
Z jakich dofinansowań można skorzystać po amputacji?
Pacjent po amputacji może ubiegać się o różne formy wsparcia, które mają pomóc w powrocie do codziennego funkcjonowania i aktywności życiowej. Dofinansowanie do protezy kończyny, wózków inwalidzkich, łóżek rehabilitacyjnych i wielu innych sprzętów można uzyskać ze strony NFZ oraz PFRON.
Lokalne programy pomocowe często oferują dopłaty do przystosowania warunków mieszkalnych, co obejmuje np. montaż podjazdu, poszerzenie drzwi czy instalację podnośnika dla osób leżących. Możliwe jest również uzyskanie dofinansowania do usług opiekuńczych. Osoby niesamodzielne mogą dzięki temu otrzymać pomoc w codziennych czynnościach.
Jaka grupa inwalidzka przysługuje po amputacji?
Po odjęciu kończyny pacjent ma prawo ubiegać się o orzeczenie o niepełnosprawności. W Polsce przyznawaniem tych dokumentów zajmują się Powiatowe lub Miejskie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Na podstawie indywidualnej oceny danego przypadku lekarze przyznają jeden z trzech stopni niepełnosprawności (dawniej określanych jako grupy inwalidzkie): znaczny, umiarkowany lub lekki.
Lekki stopień niepełnosprawności mogą uzyskać osoby, które ze względu na swój stan zdrowia mają ograniczoną sprawność, potrzebują urządzeń pomagających w codziennym funkcjonowaniu i nie są w stanie podejmować pełnoetatowej pracy.
Umiarkowany stopień mogą uzyskać osoby, których stan zdrowia wiąże się z niezdolnością do pracy lub koniecznością dostosowania stanowiska roboczego do indywidualnych potrzeb, a także wymaga korzystania z pomocy innych osób przez co najmniej 12 miesięcy.
Znaczny stopień otrzymują osoby, które są całkowicie niezdolne do pracy lub potrzebują modyfikacji stanowiska, a także nie są zdolne do samodzielnego funkcjonowania i wymagają ciągłej opieki.
Jeżeli pacjent nie zgadza się z przyznanym mu stopniem niepełnosprawności, może złożyć odwołanie. Termin to 14 dni kalendarzowych od momentu otrzymania orzeczenia.
Jak radzić sobie z bólem fantomowym?
Ból fantomowy to zjawisko, które dotyka bardzo wiele osób po amputacji. Mimo odjęcia kończyny, pacjent nadal odczuwa w niej ból, mrowienie, swędzenie czy ogólny dyskomfort. Dolegliwości mogą ustąpić krótko po operacji, ale niekiedy utrzymują się miesiącami, a nawet latami. Mózg nadal pamięta obecność kończyny, przez co doświadcza złudzeń bólowych.
Istnieje kilka metod łagodzenia bólu fantomowego. Jedną z najpowszechniejszych jest farmakoterapia. Leki przeciwbólowe, przeciwpadaczkowe i przeciwdepresyjne mogą normować przewodnictwo nerwowe. Innym rozwiązaniem jest tzw. terapia lustrzana, która polega na wykonywaniu ćwiczeń z użyciem lustra odbijającego zdrową kończynę. Taki zabieg pomaga skorygować obraz ciała w mózgu.
Ogromną pomocą jest również psychoterapia. Wsparcie terapeuty może zmniejszyć stres i lęk, które nasilają ból. Warto korzystać ze wsparcia specjalistów.
Czy po amputacji przysługuje rehabilitacja?
Tak. Rehabilitacja po amputacji jest nie tylko możliwa, ale wręcz konieczna, aby pacjent mógł odzyskać możliwie największą sprawność i samodzielność. Program ćwiczeń i zabiegów powinien być indywidualnie dopasowany do potrzeb danej osoby i rozpoczęty jak najwcześniej, najlepiej jeszcze w szpitalu.
Rehabilitacja po amputacji powinna obejmować fizjoterapię, czyli wzmacnianie i rozciąganie ciała, a następnie naukę poruszania się; przygotowanie do protezowania; edukację na temat pielęgnacji kikuta i profilaktyki powikłań oraz wsparcie psychologiczne. Pacjent po odjęciu kończyny ma prawo do skierowania na rehabilitację w ramach NFZ. Może także korzystać z placówek i ośrodków prywatnych.
Kikut po amputacji:
Na czym polega leczenie kikuta?
Leczenie kikuta po amputacji obejmuje gojenie rany pooperacyjnej, przygotowanie miejsca do noszenia protezy, a także profilaktykę infekcji. Cały proces zaczyna się już na etapie zabiegu chirurgicznego. Kikut powinien być odpowiednio uformowany, tak aby nie tworzyły się bolesne deformacje i napięcia skóry. Następnie trzeba pamiętać o regularnym zmienianiu opatrunków. Bandaże i gazy zawsze powinny być suche i jałowe. Skórę wokół rany trzeba bacznie obserwować, zwracając uwagę na zaczerwienienia, opuchliznę i sączenie się płynów.
Ważna jest kompresja kończyny. Stosowanie elastycznych bandaży lub specjalnych rękawów uciskowych pomaga zmniejszyć obrzęk i ułatwia formowanie kikuta pod przyszłą protezę. Jeżeli pojawią się powikłania, trzeba skonsultować się z lekarzem. Specjalista może zalecić farmakoterapię, modyfikację pielęgnacji lub ponowną interwencję chirurgiczną. Wszystko zależy od przypadku.
Jak prawidłowo pielęgnować kikut?
Bezpośrednio po operacji o kikut troszczy się personel szpitala. Pielęgniarki i pielęgniarze dbają o to, aby rana prawidłowo się goiła, jednocześnie ucząc pacjenta, jak powinien z nią postępować. To ważne, ponieważ po powrocie do domu to właśnie pacjent lub bliska mu osoba będą za to odpowiedzialni. Największe znaczenie ma higiena, która zapobiega infekcjom, odleżynom i różnym dolegliwościom skórnym.
Kikut powinno się codziennie oczyszczać i dokładnie osuszać, szczególnie w fałdach i zagłębieniach skóry. Regularne mycie jest ważne również po pełnym wygojeniu. Kikuta nie wolno narażać na ucisk, otarcia i przegrzanie. Odzież powinna być przewiewna i luźna. Masaż, ćwiczenia i bandażowanie pomogą utrzymać kończynę w dobrej kondycji fizycznej. W przypadku jakichkolwiek problemów, należy skontaktować się z lekarzem. Lekceważenie zaleceń lub bagatelizowanie pojawiających się dolegliwości może mieć poważne konsekwencje.
Ćwiczenia kikuta
Bardzo ważnym elementem rehabilitacji jest wzmacnianie mięśni oraz stawów. Dotyczy to nie tylko kikuta, ale też reszty ciała. Ćwiczenia wprowadza się łagodnie i stopniowo zwiększa ich intensywność, w miarę postępów pacjenta. Celem jest poprawa siły mięśniowej i elastyczności tkanek, a także zapobieganie przykurczom, obrzękom i innym kontuzjom.
Ćwiczenia oddechowe i ogólnousprawniające mogą być wprowadzone już w pierwszych dobach po operacji. Pomagają usprawnić krążenie, dotlenić organizm i zmniejszyć ryzyko powikłań zatorowo-zakrzepowych.
Ćwiczenia rozciągające i wzmacniające, które następują w późniejszym czasie, koncentrują się na utrzymaniu sprawności okolicznych stawów (np. biodra i kolana przy amputacji kończyny dolnej) oraz wzmacnianiu mięśni, które będą najbardziej istotne dla poruszania się z protezą.
Modelowanie kikuta obejmuje różne techniki masażu, bandażowanie i stosowanie odzieży kompresyjnej, które pomagają uzyskać odpowiedni kształt i objętość. To ważne w kontekście przystosowania ciała do protezy.
Ważnym elementem terapii jest również nauka kontroli nad kikutem, zmniejszenie jego wrażliwości na bodźce i stopniowe przyzwyczajanie do obciążenia. Kończyna po amputacji nie jest po prostu krótsza; zmienia się zakres jej ruchu, czułość i możliwości. Organizm potrzebuje czasu, aby przystosować się do tych zmian.
Nie wiesz jak zadbać o kikut po zabiegu? Sprawdź ofertę kosmetyków do pielęgnacji.
Dopasowanie i wybór protezy
Jak wygląda proces wyboru protezy?
Proteza kończyny to nie jest zwykłe akcesorium. To przedłużenie ciała pacjenta, jego integralna część. Dlatego tak ważne jest, aby każdy egzemplarz był indywidualnie dopasowany do potrzeb, stylu życia i możliwości fizycznych danej osoby. Proces wyboru protezy przebiega wieloetapowo i wymaga współpracy różnych specjalistów – od fizjoterapeutów po inżynierów technicznych.
Pierwszym krokiem jest konsultacja protetyczna, podczas której specjalista ocenia stan zdrowia pacjenta, analizuje jego aktywność, określa cele związane z funkcjonowaniem, a także sprawdza warunki anatomiczne kikuta. Pod uwagę brane są także czynniki takie jak wiek, waga, tryb życia, wykonywany zawód, a nawet miejsce zamieszkania. Niezależnie od tego, czy tworzona będzie proteza kończyny górnej, czy proteza kończyny dolnej, każdy szczegół ma znaczenie.
Następnie dobierane są poszczególne elementy protezy. Lej, czyli część, która bezpośrednio styka się ze skórą, musi być idealnie dopasowana, aby zapewniać komfort i bezpieczeństwo. Komponenty łączące i stawowe zależą od poziomu amputacji i wymagań funkcjonalnych. Mogą to być przeguby kolanowe, ramienne czy łokciowe, systemy amortyzujące, a nawet mikroprocesory sterujące ruchem.
Po dopasowaniu protezy przychodzi czas na adaptację. Pacjent może testować różne ustawienia, oceniać wygodę i funkcjonalność. Na tym etapie możliwe jest wprowadzanie zmian i korekt. Ostateczna decyzja zapada po wspólnej ocenie uzyskanych rezultatów przez pacjenta, protetyka, fizjoterapeutę i lekarza prowadzącego. Chcesz wiedzieć więcej? Zadzwoń pod 22 576 17 12 lub 22 576 17 13!
Na czym polega nauka korzystania z protezy kończyny?
Nawet najlepiej dopasowana proteza na początku wymaga adaptacji i nauki obsługi. To często czasochłonny proces, którego nie warto pospieszać. Tempo oraz przebieg przystosowywania się do nowego sprzętu zależą od wieku pacjenta, jego kondycji fizycznej i psychicznej, a także typu protezy.
Na początku pacjent uczy się, jak bezpiecznie zakładać protezę, ustawiać lej na kikucie i kontrolować jego pozycję. Później rozpoczyna się praca nad równowagą i koordynacją, szczególnie ważna w przypadku kończyn dolnych. Aby uniknąć kontuzji, pierwsze ćwiczenia wykonuje się przy barierkach lub na materacach.
Kolejnym krokiem jest nauka chodu lub poruszania ręką. Fizjoterapeuta uczy pacjenta, jak stawiać kroki, prawidłowo zginać stawy i przenosić ciężar ciała, aby nie upaść. Przy protezach kończyn górnych specjalista tłumaczy, jak wykonywać ruch chwytania i trzymania. Codzienne treningi pomagają utrwalić prawidłowe wzorce ruchowe. Ważne jest, aby pacjent nie wykształcił sobie szkodliwych nawyków.
Czas trwania nauki korzystania z protezy jest kwestią mocno indywidualną. Może trwać kilka tygodni lub kilka miesięcy. Porównywanie się do innych osób jest bezcelowe, ponieważ każde ciało pracuje we własnym tempie.
Czy proteza kończyny jest refundowana przez NFZ?
Tak. Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje koszty protez kończyn, zarówno górnych, jak i dolnych. Głównym warunkiem jest posiadanie ubezpieczenia. Wysokość refundacji zależy od rodzaju protezy, poziomu amputacji i stopnia mobilności pacjenta. NFZ określa maksymalne kwoty refundacji w katalogu zaopatrzenia ortopedycznego, który jest regularnie aktualizowany. Jeżeli koszty wybranej protezy przekraczają możliwości refundacyjne, pacjent może sam dopłacić różnicę lub skorzystać ze wsparcia różnych fundacji.
Aby uzyskać refundację, pacjent musi posiadać zlecenie na zaopatrzenie w wyroby ortopedyczne wystawione przez lekarza specjalistę (np. ortopedę, chirurga czy neurologa). Jeżeli istnieje taka potrzeba, w WZSO pomagamy przejść przez ten proces. Potrzebne jest także aktualne zaświadczenie o niepełnosprawności.
Dofinansowanie można uzyskać także z PFRON lub lokalnego ośrodka pomocy społecznej. Istnieją różne programy pomocowe dla osób z niepełnosprawnościami. Amputacja kończyny nie jest łatwym doświadczeniem, jednak dzięki odpowiedniemu wsparciu, rehabilitacji i nowoczesnym protezom można odzyskać samodzielność i niezależność. Pacjenci po amputacjach mogą rozwijać się, realizować swoje pasje i prowadzić satysfakcjonujące życie.